Τα τέσσερα κεριά

Τέσσερα κεριά αναμμένα, έλιωναν σιγά-σιγά, μέσα σε ένα δωμάτιο, που επικρατούσε ησυχία και έτσι μπορούσε να ακουστεί η συζήτησή τους.
Το πρώτο κερί είπε:
- Εγώ είμαι η Ειρήνη. Μα οι άνθρωποι δεν καταφέρνουν, να με διατηρήσουν. Πιστεύω, πως δεν μου μένει άλλο, από το να αφεθώ να σβήσω!
Κι έτσι αφέθηκε και έσβησε ολοκληρωτικά.
Στη συνέχεια το δεύτερο κερί είπε:
- Εγώ είμαι η Πίστη. Δυστυχώς δεν χρειάζομαι πουθενά.
Οι άνθρωποι δεν θέλουν, να ξέρουν για μένα κι έτσι δεν έχει νόημα, να μένω αναμμένο!
Μόλις ολοκλήρωσε τα λόγια του, ένα απαλό αεράκι φύσηξε πάνω του και το έσβησε.
Πολύ λυπημένο το τρίτο κερί είπε με τη σειρά του:
- Εγώ είμαι η Αγάπη. Δεν έχω τη δύναμη, να μείνω αναμμένο. Οι άνθρωποι δεν μου δίνουν σημασία και δεν αντιλαμβάνονται, το πόσο σημαντικό είμαι. Αυτοί μπορεί να μισήσουν, ακόμα κι αυτούς που τους αγαπούν!
Χωρίς να περιμένει άλλο, το κερί αφέθηκε να σβήσει.
Ξαφνικά ένα παιδί μπήκε στο δωμάτιο κι είδε σβησμένα τα τρία κεριά. Φοβισμένο από το σκοτάδι είπε:
- Μα τι κάνετε; Πρέπει να παραμείνετε αναμμένα, εγώ φοβάμαι το σκοτάδι!
Και ξέσπασε σε κλάματα.
Τότε το τέταρτο κερί είπε με συμπόνια:
- Μη φοβάσαι καλό μου, μην κλαις. Όσο θα είμαι εγώ αναμμένο, θα μπορούμε πάντα να ξανανάψουμε τα άλλα τρία κεριά. Εγώ είμαι η Ε λ π ί δ α!
Με μάτια λαμπερά και γεμάτα δάκρυα, το παιδί πήρε το κερί της Ελπίδας και άναψε και τα άλλα τρία κεριά που είχαν σβήσει, της Ειρήνης, της Πίστης και της Αγάπης!

Στην αίθουσα αναμονής αεροδρομίου

Μια νεαρή κυρία περίμενε την πτήση της στην αίθουσα αναμονής ενός μεγάλου αερολιμένα. Επειδή έπρεπε να περιμένει πολλές ώρες, αποφάσισε να αγοράσει ένα βιβλίο, για να περάσει η ώρα. Αγόρασε επίσης κι ένα πακέτο μπισκότα.
Κάθισε σε μια πολυθρόνα, στην αίθουσα αναμονής του αερολιμένα, για να διαβάσει με ησυχία. Ένας άνδρας καθόταν στην διπλανή πολυθρόνα και διάβαζε ένα περιοδικό.
Όταν η νεαρή γυναίκα πήρε το πρώτο μπισκότο από το τραπεζάκι μπροστά στην πολυθρόνα, ο άνδρας πήρε κι αυτός άλλο ένα. Αισθάνθηκε ενοχλημένη, αλλά δεν είπε τίποτα.
Για κάθε μπισκότο που έπαιρνε, ο άνδρας έπαιρνε κι αυτός άλλο ένα.
Αυτό την εξαγρίωνε, αλλά δεν θέλησε να κάνει σκηνή.
Όταν έμεινε μόνο ένα μπισκότο, σκέφτηκε, για να δούμε τι θα κάνει αυτός ο ανάγωγος κλεφτράκος τώρα.
Τότε, ο άνδρας, παίρνει το τελευταίο μπισκότο, το κόβει στη μέση, δίνοντας της το ένα μισό, χαρίζοντάς την ένα πλατύ χαμόγελο! Η κίνηση αυτή του άνδρα εξαγρίωσε πραγματικά την νεαρή κυρία. Για να δώσει λοιπόν τόπο στην οργή, σηκώθηκε απότομα, πήρε το βιβλίο της, τα πράγματά της και όρμησε στην αίθουσα επιβίβασης.
Όταν κάθισε στο κάθισμά της, μέσα στο αεροπλάνο, έψαξε την τσάντα της για να πάρει τα γυαλιά της, και, προς μεγάλη της έκπληξη, το πακέτο με τα μπισκότα της ήταν εκεί, άθικτο, κλειστό! Συνειδητοποίησε εκείνη τη στιγμή, ότι έκανε λάθος. Είχε ξεχάσει, ότι τα μπισκότα της δεν τα είχε βγάλει από την τσάντα της.
Αισθάνθηκε τόσο ντροπιασμένη! Ο άνδρας είχε μοιραστεί τα μπισκότα του μ’ αυτήν, χωρίς κανένα συναίσθημα θυμού ή πίκρας, ενώ αυτή ήταν πολύ θυμωμένη, σκεπτόμενη ότι μοιραζόταν τα μπισκότα της με αυτόν. Και τώρα δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να τον ξαναδεί, να του εξηγήσει, να του ζητήσει συγγνώμη, να τον ευχαριστήσει, που της επέτρεψε να μοιραστεί τα μπισκότα μαζί του!
Υπάρχουν τέσσερα πράγματα, που δεν μπορούμε να πάρουμε πίσω:
Την πέτρα, αφού την ρίξουμε, τα λόγια, αφού τα πούμε, τις ευκαιρίες, που δεν εκμεταλλευτήκαμε και τον χρόνο, που έχουμε αφήσει πίσω μας!

Συνέντευξη από τον Θεό

Είδα όνειρο, ότι πήρα συνέντευξη από το Θεό.
- Θες, λοιπόν, να σου δώσω συνέντευξη;
- Αν σας περισσεύει χρόνος, απάντησα.
Ο Θεός χαμογέλασε:
- Ας ξεκινήσεις λοιπόν τις ερωτήσεις.
- Τι είναι αυτό, που σας εκπλήσσει περισσότερο στους ανθρώπους;
- Ότι με το να αγχώνονται για το μέλλον τους, λησμονούν να βιώσουν την τωρινή στιγμή κι έτσι δεν ζουν ούτε στο μέλλον ούτε στον παρόν.
- Ότι ζουν, σαν να μην πρόκειται να πεθάνουν ποτέ και πεθαίνουν, σαν να μην έχουν ζήσει καθόλου!
- Ότι βιάζονται, να αποβάλουν την παιδικότητά τους, επιθυμώντας να μεγαλώσουν γρήγορα και αφού μεγαλώσουν παρακαλούν να ξαναγίνουν παιδιά!
- Ότι ρισκάρουν την υγεία τους, προσπαθώντας να βγάλουν λεφτά, κι ύστερα ξοδεύουν τα λεφτά, για να ξαναβρούν την υγειά τους.
- Σαν γονιός, συνέχισα τις ερωτήσεις, ποια είναι τα μαθήματα ζωής, που θα θέλατε να μάθουν τα παιδιά σας;
Ο Θεός απάντησε με καλοσυνάτο βλέμμα:
- Να μάθουν, ότι δεν μπορούν να αναγκάσουν τους άλλους, να τους αγαπήσουν. Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι, να γίνουν άξιοι να αγαπηθούν.
- Να μάθουν, ότι δεν μετράνε περισσότερο τα πράγματα, που έχουμε στη ζωή μας, αλλά οι άνθρωποι που έχουμε στη ζωή μας.
- Να μάθουν, ότι δεν ωφελεί να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με τους άλλους.
- Να μάθουν, ότι πλούσιος δεν είναι αυτός, που έχει τα περισσότερα, αλλά αυτός που χρειάζεται τα λιγότερα.
- Να μάθουν ότι, μέσα σε ελάχιστες στιγμές μπορείς να ανοίξεις στον άλλο πληγές, που μετά παίρνει χρόνια πολλά, για να γιατρευτούν.
- Να μάθουν τη συγχώρεση, συγχωρώντας.
- Να μάθουν, πως υπάρχουν άνθρωποι που τους αγαπούν πραγματικά, που όμως δεν ξέρουν, πώς να δείξουν ή να εκφράσουν τα αισθήματά τους.
- Να μάθουν, ότι τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν τα πάντα, εκτός από την ευτυχία!
- Να μάθουν, ότι δύο άνθρωποι μπορεί να κοιτούν την ίδια εικόνα και να βλέπουν δύο διαφορετικά πράγματα.
- Να μάθουν, ότι δεν φτάνει πάντα να σε συγχωρούν οι άλλοι, πρέπει να μπορείς να συγχωρήσεις κι ο ίδιος τον εαυτό σου.
- Και να μην ξεχάσουν ποτέ, πως για τα παιδιά μου πάντοτε θα είμαι διαθέσιμος!

Στην κόλαση κατά λάθος

Κάποτε υπήρχε ένας άνθρωπος, ο οποίος ήταν πολύ φωτεινός και καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του συμπεριφερόταν στους γύρω του με πολύ αγάπη. Όταν πέθανε λοιπόν, όλος ο κόσμος έλεγε, ότι αυτός ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να πάει κάπου αλλού εκτός από τον παράδεισο. Ο ίδιος όμως δεν νοιαζόταν ιδιαίτερα, για το που θα πάει, αλλά επειδή όλοι έλεγαν, ότι θα πήγαινε στον Παράδεισο, κατευθύνθηκε προς τον Παράδεισο.
Εκείνη την εποχή όμως έκαναν στον Παράδεισο μια μεγάλη ανακαίνιση, οπότε τα πράγματα δεν λειτουργούσαν σωστά. Ένα από αυτά που δεν λειτουργούσε σωστά, ήταν και η ρεσεψιόν. Η κοπέλα λοιπόν, που είχε μείνει στην ρεσεψιόν τα είχε χαμένα, έτσι έριξε μια βιαστική ματιά στον κατάλογο αναμενομένων προς άφιξη και για κάποιον λόγο, δεν βρήκε το όνομα του ανθρώπου αυτού. Γι αυτόν τον λόγο δεν του επέτρεψε να μπει στον Παράδεισο.
Αναγκαστικά λοιπόν ο φωτεινός άνθρωπος κατευθύνθηκε προς την κόλαση. Στην κόλαση δεν σε ελέγχει κανείς και μπορείς να μπεις ελεύθερα, αλλά δεν μπορείς να βγεις από την κόλαση ελεύθερα. Μπήκε λοιπόν ήρεμα και ήσυχα μέσα, βρήκε μια γωνιά και κάθισε.
Μερικές μέρες αργότερα, ο Διάολος πολύ θυμωμένος, έφτασε στην πύλη του Παραδείσου φωνάζοντας τον Άγιο Πέτρο να βγει έξω και οργισμένος του είπε:
- Είσαι απαράδεκτος. Κανείς δεν φανταζόταν, ότι θα έκανες ένα τέτοιο χτύπημα κάτω από τη μέση. Αυτό που κάνεις είναι ανέντιμο!
Χωρίς να καταλαβαίνει τον λόγο, που ο Διάολος είχε θυμώσει τόσο πολύ, ο Άγιος Πέτρος έκπληκτος τον ρώτησε τι είχε συμβεί.
- Εσύ δεν δέχτηκες αυτόν τον άνθρωπο στον Παράδεισο και τον έστειλες σε εμένα στην κόλαση και αυτός έχει δημιουργήσει μεγάλη φασαρία, μας έφερε πολλούς μπελάδες. Όταν έφτασε εδώ, υπομονετικά άκουγε τα παράπονα των ανθρώπων, τους κοίταζε στα μάτια με αγάπη και κατανόηση κι έπιανε κουβέντα μαζί τους. Και τώρα όλοι εκεί κάτω είναι χαμογελαστοί, αγκαλιάζονται και φιλιούνται μεταξύ τους. Μέχρι που τους έπεισε κι άρχισαν να κτίζουν μια εκκλησία μέσα στη κόλαση! Σε λίγο η κόλαση θα καταργηθεί και θα γίνει κι αυτή Παράδεισος. Γι’ αυτό Πέτρο σε παρακαλώ κάνε μου τη χάρη, να σου τον στείλω και να τον δεχτείς στον Παράδεισο!
Όταν λοιπόν ζει κάποιος την ζωή του, έχοντας την καρδιά του πλημμυρισμένη με αγάπη, κατανόηση κι ευγνωμοσύνη, ακόμα και εάν κατά λάθος βρεθεί στην κόλαση, ο ίδιος ο διάολος θα τον γυρίσει πίσω στον παράδεισο!
Άνθρωποι που είναι φωτεινοί, αντιμετωπίζουν πολύ εύκολα, ότι βρεθεί στον δρόμος τους, σε αντίθεση με άλλους, που οι καταστάσεις της ζωής, φαίνεται πως τους πλακώνουν και τους αποθαρρύνουν.
Οι κρίσεις εμφανίζονται πολλές φορές ξαφνικά και απροειδοποίητα, χωρίς να τις επιλέξουμε, ανεξάρτητα αν έχουμε ή όχι ευθύνη στην εμφάνισή τους, με απροσδόκητα κι ανεπιθύμητα αποτελέσματα στις ζωές τις δικές μας αλλά και των άλλων. Το γεγονός πως δεν μπορούμε να επιλέξουμε τα προβλήματα, που τυχόν εμφανιστούν μπροστά μας και ενδεχομένως να βγούμε λαβωμένοι από τις επιπτώσεις των κρίσεων αυτών, δεν σημαίνει πως δεν μπορούμε να επιλέξουμε τον τρόπο, με τον οποίο θα ανταποκριθούμε στις προκλήσεις, δρώντας με τρόπο όχι μηχανικά αντιδραστικό, αλλά στοχεύοντας στην επιβίωσή μας, με όσο γίνεται λιγότερες απώλειες.
Εξ άλλου ότι δεν μας σκοτώνει, μας δυναμώνει!

Η απουσία του φωτός

Στο πανεπιστήμιο ο καθηγητής ρώτησε τους φοιτητές:
- Τα πάντα είναι δημιουργήματα του Θεού;
Ένας φοιτητής με σιγουριά απάντησε:
- Μάλιστα, κύριε καθηγητά.
- Αφού τα πάντα δημιούργησε ο Θεός, τότε και το Κακό είναι δικό του δημιούργημα και σύμφωνα με την αρχή, ότι τα έργα μας καθορίζουν τι είμαστε, στον Θεό υπάρχει και το Κακό!
- Κρύο υπάρχει, κύριε καθηγητά;
- Τι ερώτηση είναι αυτή; Βεβαίως υπάρχει. Ποτέ δεν αισθάνθηκες την παγωνιά;
- Φυσικά και αισθάνομαι το κρύο, αυτό όμως δεν σημαίνει πως το κρύο υπάρχει. Σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής, αυτό που εμείς θεωρούμε κρύο, είναι εκείνο στο οποίο είναι ελάχιστη η θερμότητα ή απουσιάζει τελείως, όπως σηματοδοτεί θερμοκρασιακά το απόλυτο μηδέν. Συνεπώς κρύο δεν υφίσταται, αλλά είναι μια λέξη, που εμείς επινοήσαμε, για να περιγράψουμε την απουσία θερμότητας κι ενέργειας.
Με ακριβώς το ίδιο σκεπτικό συμπεραίνουμε, πως ούτε και σκοτάδι υπάρχει, απλούστατα είναι και αυτή είναι μια λέξη, που επινοήσαμε πάλι εμείς οι άνθρωποι, για να περιγράψουμε την κατάσταση, που δεν υπάρχει το φως. Για τον λόγο αυτό δεν είμαστε σε θέση να μετρήσουμε την ποσότητα του σκοταδιού που υπάρχει, ενώ κάλλιστα μπορούμε να εξετάσουμε το φως, με ένα πρίσμα να το αναλύσουμε στα επιμέρους χρώματά του, να μετρήσουμε τα μήκη κύματος αυτών. Πως όμως μπορούμε να ερευνήσουμε κι ακόμη περισσότερο να αναλύσουμε περισσότερο, αποσυνθέτοντας το σκοτάδι; Απλούστατα δεν μπορούμε, επειδή όπως είπαμε σκοτάδι δεν υπάρχει!
Ο φοιτητής έκανε μια σύντομη παύση, παρατηρώντας γύρω του τις αντιδράσεις των συμφοιτητών του, αλλά και του καθηγητή και συνέχισε:
- Έτσι λοιπόν συμπεραίνουμε, ότι ούτε το Κακό υπάρχει, παρά το γεγονός πως παρατηρούμε την μεγάλη σκληρότητα των ανθρώπων, τα πολλά εγκλήματα και τη βία παντού στον κόσμο, τον πόνο, την δυστυχία, την πείνα, τις κακουχίες, τους καταστροφικούς πολέμους. Το Κακό είναι απλά η απουσία Θεού. Είναι μια λέξη, που επινοήθηκε για να περιγραφεί, η επιλογή της βούλησης της ελευθερίας , που δώρισε ο Θεός στο δημιούργημά του στον άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση, ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να αποστρέφει το βλέμμα του και να μην επιτρέπει στην καρδιά του, να γεμίζει από την αγάπη της παρουσίας του Θεού!
Είναι σαν το κρύο που έρχεται, όταν απουσιάζει η θερμότητα, ή σαν το σκοτάδι που έρχεται, όταν δεν υπάρχει φως.

Οι σπόροι του βασιλιά

Ο Τανγκ ήταν ένας μικρός εργάτης στο βασίλειο της Ανατολής. Ήταν ευτυχισμένος με τη ζωή του και είχε καλή εκτίμηση για τον εαυτό του. Δεν περίμενε τίποτα άλλο, από το να βρει τη γυναίκα της ζωής του.
Μια μέρα, ένας απεσταλμένος του βασιλιά ήρθε να ανακοινώσει, ότι ο μεγαλειότατος επιθυμούσε να παντρέψει την κόρη του με έναν νεαρό άντρα του βασιλείου, που είχε σαν βασικό χαρακτηριστικό την αυξημένη αυτοεκτίμηση και οποιοσδήποτε νεαρός άντρας του βασιλείου, που επιθυμούσε να γινότανε γαμπρός του βασιλιά, θα έπρεπε να επισκεφτεί το παλάτι.
Όταν πολλοί νεαροί συγκεντρωθήκανε στο παλάτι του βασιλιά, τους δόθηκαν από τους κηπουρούς του παλατιού σπόροι λουλουδιών και τους ζητήθηκε να γυρίσουν στο σπίτι τους, να φυτέψουν τους σπόρους σε γλάστρες κι όταν φυτρώσουν τα λουλούδια, να επιστρέψουν στο παλάτι με τις ανθισμένες γλάστρες. Ο βασιλιάς τους ενημέρωσε, πως γαμπρός του θα γίνει αυτός που θα φέρει τη γλάστρα με το περισσότερο όμορφο λουλούδι!
Ο Τανγκ φύτεψε τους σπόρους φροντίζοντάς τους με μεγάλη προσοχή, αλλά τίποτα δεν φύτρωσε στην γλάστρα, ούτε βλαστάρια ούτε λουλούδια. Την καθορισμένη ημερομηνία, ο Τανγκ πήρε τη γλάστρα του χωρίς λουλούδια και ξεκίνησε για το παλάτι. Οι εκατοντάδες άλλοι μνηστήρες κρατούσαν τις γλάστρες τους, που ήταν γεμάτες με καταπληκτικά λουλούδια και κορόιδευαν τον Τανγκ και την άδεια γλάστρα του.
Ζήτησε λοιπόν ο βασιλιάς να περάσει κάθε υποψήφιος από μπροστά του και να του παρουσιάσει τη γλάστρα του. Ο Τανγκ εμφανίστηκε λίγο αμήχανος μπροστά στο βασιλιά:
- Κανένας από τους σπόρους δε φύτρωσε, μεγαλειότατε!
Ο βασιλιάς χαμογελώντας συγκατένευσε , κάνοντας κάποια χειρονομία και ζήτησε από το Τάνγκ, να μην απομακρυνθεί και να παραμείνει κοντά του.
Όταν παρέλασαν όλοι οι υποψήφιοι μνηστήρες με τις γλάστρες τους, ο βασιλιάς επαίνεσε την ομορφιά των λουλουδιών, τους ευχαρίστησε και τους έδιωξε όλους, εκτός από τον Τανγκ.
Την επόμενη μέρα , απεσταλμένος του βασιλιά γύρισε σε όλο το βασίλειο ανακοινώνοντας πως ο Τανγκ θα γίνει γαμπρός του και θα παντρευτεί την κόρη του. Ο γάμος θα γινότανε σε μια εβδομάδα και ήταν καλεσμένοι όλοι οι υπήκοοι του βασιλιά.
Ο Τανγκ ρώτησε το βασιλιά και μέλλοντα πεθερό του:
- Μεγαλειότατε, γιατί με επιλέξατε για γαμπρό, αν και οι σπόροι που μου έδωσαν οι κηπουροί σας, δεν έγιναν λουλούδια;
- Επειδή απλούστατα δεν μπορούσαν να φυτρώσουν και να γίνουν λουλούδια! Όλους τους σπόρους που μοίρασαν οι κηπουροί μου, τους είχα βράσει την προηγούμενοι νύχτα, οπότε έχασαν την ικανότητα τους να ανθίσουν. Έτσι, εσύ ήσουν ο μόνος που είχε αρκετή εκτίμηση προς τον εαυτό σου και προς τους άλλους, ώστε να είσαι ειλικρινής και έντιμος. Έναν τέτοιο άνθρωπο ήθελα για γαμπρό!

Σύγχρονος σκεπτικισμός

Ο Μάϊκλ Σέρμερ, ιδρυτής της Ένωσης Σκεπτικιστών, χρησιμοποιεί τη λογική και την επιστημονική ανάλυση ενάντια στον ανορθολογισμό, τις προκαταλήψεις, τη θρησκοληψία και τα στερεότυπα.
Σκεπτικιστής είναι κάποιος, του οποίου οι απόψεις στηρίζονται σε στοιχεία και στη λογική και όχι στην πίστη, στο δόγμα, στην αυθεντία, σε κάποια «ατομική αποκάλυψη» ή στο υποκειμενικό συναίσθημα. Όλοι οι επιστήμονες είναι σκεπτικιστές. Αρχίζουν να είναι σκεπτικιστές σε σχέση με τις υποθέσεις και τις θεωρίες και υποτάσσουν τις πίστεις στα γεγονότα. Αυτή είναι η αρχή της αναλογικότητας ή, όπως λέγεται, οι ασυνήθιστοι ισχυρισμοί απαιτούν ασυνήθιστες αποδείξεις.
Η συνήθεια του σκεπτικιστή στην αναζήτηση αποδείξεων για διάφορους ισχυρισμούς, προτού γίνουν πιστευτεί αυτοί, θα γλίτωνε τους ανθρώπους από αρκετή θλίψη και σπατάλη χρημάτων και η κοινωνία μας θα ήταν καλύτερη. Κάποιος, που θεωρεί σκεπτικιστή τον εαυτό του, περισσότερο θέλει να γνωρίζει, από το να θέλει να πιστεύει.
Η επιστήμη είναι αυτή που μας βοηθάει να δούμε την διαφορά μεταξύ αυτού, που θα θέλαμε να πιστέψουμε και αυτού που είναι αληθινό. Στην επιστήμη, οι πίστεις υποτίθεται ότι βασίζονται στο στέρεο έδαφος της απόδειξης και της εμπειρικής πληροφορίας.
Ο ανορθολογισμός και η ψευδοεπιστήμη ασκούν μεγάλη γοητεία σε πολλούς ανθρώπους. Αυτό συμβαίνει επειδή διαμορφώνουμε τις απόψεις μας για διάφορους υποκειμενικούς, προσωπικούς, συναισθηματικούς και ψυχολογικούς λόγους, στο πλαίσιο ενός περιβάλλοντος, το οποίο διαμορφώνεται από την οικογένεια, τους φίλους, τους συναδέλφους, την κουλτούρα και την ευρύτερη κοινωνία. Αφού διαμορφώσουμε τις απόψεις μας, στη συνέχεια τις υπερασπιζόμαστε, τις δικαιολογούμε και τις εκλογικεύουμε με μια σειρά διανοητικών λόγων, πειστικών επιχειρημάτων και λογικών εξηγήσεων. Οι απόψεις προηγούνται και έπονται οι ερμηνείες. Με λίγα λόγια αιτιολογούμε τις απόψεις και τις πίστεις μας εκ των υστέρων.
Ο εγκέφαλος είναι μια μηχανή πίστης. Από τα αισθητηριακά δεδομένα, τα οποία προκύπτουν από τις αισθήσεις, ο εγκέφαλος αρχίζει με φυσικό τρόπο να αναζητά και να βρίσκει πλαίσια, ενώ στη συνέχεια γεμίζει αυτά τα πλαίσια με νόημα. Η πρώτη διαδικασία είναι η τάση να βρίσκουμε μοτίβα με νόημα, με δεδομένα τόσο πλήρη νοήματος όσο και χωρίς νόημα. Η δεύτερη διαδικασία είναι η τάση να γεμίζουμε τα πλαίσια με νόημα, προθέσεις και παράγοντες.
Δεν μπορούμε να το αποφύγουμε. Οι εγκέφαλοί μας εξελίχτηκαν με τρόπο, ώστε να συνδέουν τις τελίτσες του κόσμου μας με σκοπό να φτιάχνουν νοηματικά πλαίσια, που εξηγούν γιατί συμβαίνουν έτσι τα πράγματα. Αυτά τα νοηματικά πλαίσια γίνονται πεποιθήσεις.
Από τη στιγμή που θα διαμορφωθούν οι πεποιθήσεις, ο εγκέφαλος αρχίζει να αναζητά και να βρίσκει στοιχεία, που τις επιβεβαιώνουν, κάτι που προσθέτει συναισθηματική ώθηση σε περαιτέρω αυτοπεποίθηση σχετικά με τις πεποιθήσεις και έτσι επιταχύνεται η διαδικασία ενίσχυσής τους. Ξανά και ξανά αυτή η διαδικασία οδηγεί σε έναν βρόχο ανατροφοδότησης της επιβεβαίωσης των πεποιθήσεών μας.
Επίσης, περιστασιακά οι άνθρωποι διαμορφώνουν πεποιθήσεις από μια μοναδική αποκαλυπτική εμπειρία, η οποία σε μεγάλο βαθμό δεν επιβαρύνει το προσωπικό τους υπόβαθρο ή τον πολιτισμό γενικότερα.
Πιο σπάνια, υπάρχουν εκείνοι που, αφού σταθμίσουν προσεκτικά τα αποδεικτικά στοιχεία υπέρ και κατά μιας ήδη διαμορφωμένης θέσης ή μιας πεποίθησης, που δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει, υπολογίζουν τις πιθανότητες και παίρνουν ψυχρά μια απόφαση, χωρίς να ξανακοιτάξουν πίσω.
Αυτές οι ανατροπές των πεποιθήσεων είναι τόσο σπάνιες στη θρησκεία και την πολιτική, ώστε γίνονται πρωτοσέλιδα αν είναι κάποιος εξέχων, όπως ένας κληρικός, που αλλάζει θρησκεία ή παραιτείται από την πίστη του ή ένας πολιτικός, που αλλάζει κόμμα ή ανεξαρτητοποιείται. Συμβαίνει, αλλά είναι τόσο σπάνιο όσο ένας μαύρος κύκνος.
Οι ανατροπές των πεποιθήσεων συμβαίνουν συχνότερα στην επιστήμη, αλλά όχι τόσο συχνά όσο θα περιμέναμε, από το εξιδανικευμένο όραμα της «υψηλής επιστημονικής μεθόδου», για την οποία μετράνε μόνο τα γεγονότα.
Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι, ότι οι επιστήμονες είναι κι αυτοί άνθρωποι, όχι λιγότερο υποκείμενοι στις ιδιοτροπίες του συναισθήματος και της έλξης των γνωστικών προκαταλήψεων στη διαμόρφωση και ενίσχυση των πεποιθήσεων.
Τα «εναλλακτικά γεγονότα» και οι «ψευδείς ειδήσεις» είναι νέοι όροι για παλιά προβλήματα. που ενισχύονται τώρα από το Διαδίκτυο, επειδή μπορούν να διασπαρούν τόσο γρήγορα και να εξαπλωθούν τόσο ευρέως.
Αλλά το ίδιο μπορεί να γίνει και με τα πραγματικά γεγονότα και τις αξιόπιστες ειδήσεις.
Έτσι, πρέπει πάντα να προβάλλουμε την αλήθεια απέναντι στο ψέμα, τα γεγονότα απέναντι στις φαντασιώσεις, την επιστήμη απέναντι στην ψευδοεπιστήμη και να εργαστούμε ακούραστα, για να διδάξουμε στους ανθρώπους, πώς να σκέφτονται κριτικά, για οτιδήποτε ισχυρίζεται κάποιος.
Επίσης, να χρησιμοποιούμε την εργαλειοθήκη ανίχνευσης Baloney για την αξιολόγηση των διάφορων ισχυρισμών, αναζητώντας απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα:
Ποιο άτομο είναι η πηγή εκπόρευσης του ισχυρισμού;
Αυτό το άτομο έχει κάποια στόχευση (κρυφή ατζέντα);
Έχει προσπαθήσει κανείς, να ανασκευάσει αυτόν τον ισχυρισμό;
Τι θα χρειαζόταν κάποιος, για να παραποιήσει αυτόν τον ισχυρισμό;
Ποια είναι η πηγή και η ποιότητα των στοιχείων γι’ αυτόν τον ισχυρισμό;
Έχει νόημα ο ισχυρισμός στο πλαίσιο της λειτουργίας του κόσμου, που ξέρουμε;
Οι θεωρίες συνωμοσίας υπήρχαν πάντα γύρω μας. Είμαστε από τη φύση μας παρανοϊκοί και απαισιόδοξοι, ψάχνοντας για επικίνδυνους θηρευτές, ακόμη και αν δεν υπάρχουν, αλλά και καχύποπτοι για τους άλλους ανθρώπους, ακόμα κι αν οι περισσότεροι αξίζουν την εμπιστοσύνη μας. Ο λόγος είναι ότι είναι καλύτερο να είσαι ασφαλής, από το να μετανιώνεις. Εξ άλλου το Κακό είναι ισχυρότερο από το Καλό.
Μελετώντας ευρύ φάσμα στοιχείων σε πολλούς τομείς της ζωής, οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι, τα κακά συναισθήματα, οι κακοί γονείς και το κακό περιβάλλον έχουν μεγαλύτερη επίδραση από τα καλά και οι κακές πληροφορίες γίνονται αντικείμενο διεξοδικότερης επεξεργασίας από τις καλές. Οι κακές εντυπώσεις και τα κακά στερεότυπα διαμορφώνονται ταχύτερα και είναι πιο ανθεκτικά στη διαδικασία επιβεβαίωσης από τα καλά.
Μια εξήγηση για τα παραπάνω βρίσκεται στην ψυχολογία και στην αποστροφή προς την απώλεια, κατά την οποία, κατά μέσο όρο, οι απώλειες μας πονούν διπλάσια απ’ ότι μας κάνουν να νιώθουμε καλά τα κέρδη. Έτσι, εξελίξαμε μια τάση να είμαστε συνεχώς με το βλέμμα στραμμένο στα κακά πράγματα, και αυτή είναι η βάση της συνωμοσιολογικής σκέψης.
Το Διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κάνει τη διάδοση των θεωριών συνωμοσίας πιο αποτελεσματική και έτσι εντοπίζουμε αυτές τις πιθανές απειλές πιο εύκολα, ακόμα κι αν οι περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας είναι ψευδείς. Επίσης, έχουμε ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ελέγχουμε το περιβάλλον μας και η ιδέα ότι κάποιος ή κάτι άλλο βρίσκεται στο παρασκήνιο και κινεί τα νήματα της ζωής μας φαντάζει απειλητική.
Στο μέλλον η ηθική και η ηθικότητα θα γίνουν κλάδος της επιστήμης. Μέσω της επιστήμης και της λογικής μπορούμε να προσδιορίσουμε το σωστό και το λάθος, το καλό και το κακό και τις ανθρώπινες αξίες. Αυτό ονομάζεται ηθικός ρεαλισμός και είμαι ηθικός ρεαλιστής. Ο Αβραάμ Λίνκολν είπε κάποτε: «Αν η δουλεία δεν είναι λάθος, τότε τίποτα δεν είναι λάθος».
Με τον ίδιο τρόπο που ο Γαλιλαίος και ο Νεύτωνας ανακάλυψαν φυσικούς νόμους και αρχές για τον φυσικό κόσμο, που πραγματικά είναι εκεί έξω, οι κοινωνικοί επιστήμονες ανακάλυψαν επίσης ηθικούς νόμους και αρχές για την ανθρώπινη φύση και την κοινωνία, που πραγματικά υπάρχουν.
Επιστήμονες που μελετούν πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και ηθικά θέματα θα ανακαλύψουν ορισμένα πράγματα, που είναι αληθινά σε αυτούς τους τομείς έρευνας.
Για παράδειγμα, ότι οι δημοκρατίες είναι καλύτερες από τις αυτοκρατορίες, ότι οι οικονομίες της αγοράς είναι ανώτερες από τις οικονομίες της διοίκησης, ότι τα βασανιστήρια και η θανατική ποινή δεν περιορίζουν το έγκλημα, ότι η καύση γυναικών ως μαγισσών είναι μια παραπλανητική ιδέα, ότι οι γυναίκες δεν είναι τόσο αδύναμες και συναισθηματικές, ώστε να μπορούν να διοικούν εταιρείες ή χώρες και ακόμα περισσότερο, ότι δεν αρέσει σε κανέναν να ζει σαν υπόδουλος ή να επιθυμεί να εξοντωθεί.
Είναι στην ανθρώπινη φύση να παλεύει για να επιβιώνει ανάμεσα στα δόντια της εντροπίας της φύσης και να διαθέτει την ελευθερία, την αυτονομία και την ευημερία στις ελεύθερες κοινωνίες, που χτίστηκαν με αυτόν τον τρόπο στα θεμέλια που έθεσαν οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού και οι επιστήμονες που επιδιώκουν να ανακαλύψουν τον βέλτιστο τρόπο ζωής. Αυτά δίνουν τη δυνατότητα στα μεμονωμένα αισθαντικά όντα, να βιώσουν το εξελικτικό τους πεπρωμένο, έχοντας το ένστικτο να ζουν και να έχουν επαρκή τροφή, ασφάλεια, στέγη, δεσμούς και κοινωνικές σχέσεις για σωματική και ψυχική υγεία.
Οποιοσδήποτε οργανισμός υπόκειται σε φυσική επιλογή θα επιδίδεται εξ αναγκαιότητος σ’ αυτήν την προσπάθεια επιβίωσης και άνθισης. Αν όχι, δεν θα ζούσε αρκετό καιρό για να αναπαραχθεί και δεν θα υπόκειτο πλέον σε φυσική επιλογή.
Η ηθική πρόοδος που έχουμε δει εδώ και αιώνες, η κατάργηση της δουλείας, των βασανιστηρίων και της θανατικής ποινής, η επέκταση των δικαιωμάτων των μαύρων, των γυναικών, των παιδιών, των εργαζομένων και τώρα ακόμη και των ζώων, έχει ως βάση την επιστημονική και λογική ιδέα, ότι ο κόσμος διέπεται από νόμους και αρχές, που μπορούμε να συλλάβουμε και να εφαρμόσουμε, είτε πρόκειται για ηλιακά, οικολογικά, πολιτικά, οικονομικά ή κοινωνικά και ηθικά συστήματα.