Τι είναι η θυσία
'' Τι είναι η θυσία γιαγιά;'' ρώτησε η μικρή Μαρία τη γιαγιά της. Η γιαγιά αφού κοίταξε για λίγο μέσα στο χρονοντούλαπο, που έχει καλά κλειδωμένο μέσα της γεμάτο με θύμισες σαν θησαυρό, γύρισε και κοίταξε την μικρή Μαρία και σχεδόν δακρύζοντας είπε:
'' Η θυσία μικρή μου είναι σαν αυτό το κούτσουρο, που βλέπεις να καίγεται στο τζάκι. Αυτό που μας φωτίζει, μας ζεσταίνει, ενώ την ίδια στιγμή αυτό αργοπεθαίνει. Το κάνει όμως με χαρά, χωρίς να παραπονιέται, χωρίς να πονά, χωρίς να δακρύζει. Γίνεται στάχτη και απλά χάνεται μέσα στον χρόνο, χωρίς ποτέ να κοιτάξει ποιους φώτισε, ποιους ζέστανε, αλλά κυρίως δεν περίμενε κανένα ευχαριστώ από κανέναν. ''
Συγκινημένη η μικρή Μαρία ρώτησε την γιαγιά:
'' Γιαγιά αν καούν όλα τα κούτσουρα, τότε ποιος θα μας φωτίζει και θα μας ζεσταίνει;''
Αυτή τη φορά η γιαγιά χαμογέλασε και αφού της χάιδεψε στοργικά το όμορφα ξανθά της μαλλιά, είπε: '' Αυτό δεν μπορεί ποτέ να γίνει παιδί μου, γιατί ο Θεός δεν θα άφηνε ποτέ τον άνθρωπο στο σκοτάδι και στην παγωνιά!
Να δες, φυτρώνουν συνέχεια νέα δέντρα, αρκεί εμείς οι άνθρωποι να τα χρησιμοποιούμε με σύνεση και όχι να φτιάχνουμε σταυρούς, επάνω στους οποίους να καρφώνουμε εκείνους, που διάλεξε η θεϊκή δύναμη να μας προστατεύουν, χωρίς ποτέ να ζητούν κάποιο αντάλλαγμα. Αυτοί που έρχονται και που όταν φύγουν ευωδιάζουν σαν άρωμα λουλουδιών και δίνουν κουράγιο στις ψυχές των ανθρώπων. Σαν την ευωδία του επιταφίου της Μεγάλης Παρασκευής. ''
Τα εύκολα και το δύσκολο
Το πιο εύκολο πράγμα, είναι να είναι κάποιος ο Ιούδας. Λέει πως είναι φίλος, μα όταν βρει την ευκαιρία, δε διστάζει για τριάκοντα αργύρια, με ένα φιλί τους ανθρώπους του να τους προδώσει.
Το πιο εύκολο πράγμα, είναι να είναι κάποιος ο Πιλάτος. Κάθε φορά που τα πράγματα ζορίζουν, αυτός '' νίπτει τας χείρας του ''. Δεν παίρνει την ευθύνη ούτε για τις πράξεις του, ούτε για τη ζωή του.
Το πιο εύκολο πράγμα, είναι να είναι κάποιος ένας από τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους. Για τον κόσμο όλο, τίμιος, δίκαιος, καθαρός, μέσα του όμως, να κρύβει, μίσος, οργή, ζήλια, υπερηφάνεια, ασπλαχνία.
Το πιο εύκολο πράγμα είναι, να είναι κάποιος μέρος του όχλου. Να μην έχει βούληση. Να μην παίρνει καμία ευθύνη. Να μην βάζει το μυαλό σου να σκεφτεί. Απλά να ακολουθεί. Σαν πρόβατο. Και '' άρον άρον '' να ζητά να σταυρωθεί αυτός, που μέχρι χθες επευφημούσε.
Το πιο εύκολο πράγμα είναι, να είναι κάποιος ο Βαραββάς. Να χτίζει τη δική του ελευθερία, τη δική του ζωή, σε βάρος κάποιου άλλου.
Το πιο εύκολο πράγμα είναι, να είναι κάποιος ο ληστής στα αριστερά. Και ακόμα και εκεί, στην έσχατη στιγμή σου, να μην λέει ένα '' ήμαρτον'', αλλά να βρίζει, να φωνάζει, να κατηγορεί και να χλευάζει άλλους για τα δικά του λάθη.
Το δύσκολο είναι, να είναι κάποιος ο Χριστός. Να σταυρώνεται καθημερινά, για χάρη όσων αγαπά και παρόλα αυτά να ψιθυρίζει πάνω από το σταυρό
'' Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γάρ οίδασι τί ποιούσι. ''
Ο εκατοστός πίθηκος
Το 1952 επιστήμονες παρακολουθούσαν τη συμπεριφορά πιθήκων που ζούσαν σε κάποιο νησί της Ιαπωνίας. Κάποια στιγμή έδωσαν στους πιθήκους ως τροφή γλυκοπατάτες γεμάτες λάσπες. Εκείνοι ανταποκρίθηκαν με χαρά αφού τους άρεσε πολύ η γεύση της γλυκοπατάτας αλλά όχι το χώμα.
Ένα μικρό όμως θηλυκό πιθηκάκι δοκίμασε και έπλυνε στη θάλασσα τη γλυκοπατάτα της και την έφαγε πολύ πιο ευχάριστα. Αυτό το δίδαξε στη μητέρα της και στις φίλες της και σιγά-σιγά από το 1952 έως το 1958 σχεδόν όλοι οι πίθηκοι στο νησί είχαν μάθει πώς να ξεπλένουν τις γλυκοπατάτες προτού τις φάνε. Βέβαια οι επιστήμονες δεν ήξεραν τον ακριβή αριθμό των πιθήκων που γνώριζαν αυτή τη διαδικασία και υπέθεσαν πως ήταν 99. Μόλις λοιπόν και ο εκατοστός πίθηκος έμαθε πώς να ξεπλένει τη γλυκοπατάτα του προτού τη φάει, τότε συνέβη ένα μεγάλο άνοιγμα συνείδησης.
Παρατήρησαν λοιπόν οι επιστήμονες πως πίθηκοι σε άλλα μέρη του κόσμου, μίλια μακριά από το συγκεκριμένο νησί των πιθήκων στο οποίο γινόταν το πείραμα, αυτόματα άρχιζαν να καθαρίζουν τις γλυκοπατάτες τους, ενώ μέχρι τότε δεν το έκαναν.
Το συμβάν αυτό ονομάστηκε «ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ 100ου ΠΙΘΗΚΟΥ». Μπορεί οι επιστήμονες να μην γνώριζαν τότε τον ακριβή αριθμό των πρώτων πιθήκων πως οδήγησαν το είδος τους σε αυτή τη συνειδησιακή αλλαγή και να υπέθεσαν πως ήταν 100, ωστόσο αναγνώρισαν την ύπαρξη αυτής της φυσικής αλήθειας του συντονισμού συγκεκριμένου αριθμού ατόμων που μπορεί να οδηγήσει σε συνειδησιακά άλματα.
Ύστερα από αυτό λοιπόν το πείραμα οι επιστήμονες συμπέραναν πως όταν λίγοι άνθρωποι ανακαλύπτουν κάτι νέο αλλά δεν το διαδίδουν προς τα έξω, αυτή η γνώση μένει στον κύκλο των λίγων. Όταν όμως αρχίζει να αυξάνει ο αριθμός των ανθρώπων που γνωρίζουν και δημιουργηθεί ένα κρίσιμο πλήθος, τότε δημιουργείται μία δύναμη και η γνώση των λίγων γίνεται γνώση για όλους.
Υπάρχει μία παρόμοια αναφορά για ένα αντίστοιχο πείραμα που έγινε σε ανθρώπους και αφορούσε σταυρόλεξα. Έδιναν κάθε μέρα σε μία ομάδα ανθρώπων να λύσει σταυρόλεξα, τα οποία δεν είχε λύσει κανείς προηγούμενα. Το ποσοστό αυτών που καταφέρνανε να λύσουν τα σταυρόλεξα μέσα σε αυτήν την ομάδα ανθρώπων παρέμενε σταθερό.
Όταν μία μέρα τους δώσανε ένα σταυρόλεξο, που είχε δημοσιευτεί την προηγούμενη μέρα στον τύπο, το ποσοστό αυτών που καταφέρανε να λύσουν το σταυρόλεξο μέσα στην ομάδα, πολλαπλασιάστηκε. Λέει κάτι αυτό για την συλλογική συνείδηση και μνήμη.
Ο Καστοριάδης έχει δίκιο να αναφέρεται στην συλλογική δεξαμενή του κοινωνικού φαντασιακού από την οποία αντλεί η κοινωνία και ο άνθρωπος, ώστε να προβάλλει και να δημιουργήσει. Υπάρχει μία φύση της ανθρωπότητας αόρατη αλλά καθόλα πραγματική.
(Μήπως η πρόταση πολλών κοινωνιολόγων πως δεν νοείται άτομο δίχως κοινωνία και το ανάποδο δεν είναι φιλοσοφική σοφιστεία αλλά φυσική πραγματικότητα;)
